Kasparov vs Deep Blue: het duel dat de geschiedenis van schaken en AI veranderde

Op 11 mei 1997 verslaat IBM’s supercomputer Deep Blue in New York de regerend wereldkampioen Garry Kasparov, na een match van zes partijen, met een eindstand van 3,5 tegen 2,5. Het is de eerste keer dat een machine een regerend wereldkampioen verslaat in een volledige klassieke match. Een jaar eerder, in 1996, had Kasparov het eerste duel tegen diezelfde machine nog gewonnen met 4 tegen 2. Deze twee confrontaties blijven tot op vandaag een van de meest besproken episodes uit de geschiedenis van kunstmatige intelligentie.

Gepubliceerd op 25 september 2026 · Door Delphine D., redactie Le Palais des Échecs

Wie was Garry Kasparov voordat hij het tegen een machine opnam?

In 1996 is Garry Kasparov sinds 1985 wereldkampioen, bekend om zijn offensieve stijl en zijn voorbereiding, waar tegenstanders bang van waren. Tot dan toe had geen enkele computer zijn suprematie serieus bedreigd: de schaakwereld ging ervan uit dat de menselijke superioriteit nog voor lange tijd vaststond.

Lees zijn volledige verhaal in onze biografie van Garry Kasparov, en zijn plaats naast andere legendes zoals Bobby Fischer of, later, Magnus Carlsen.

Deep Blue: de IBM-computer ontworpen om een wereldkampioen te verslaan

Deep Blue is een supercomputer, ontwikkeld door IBM, speciaal gebouwd om op het hoogste niveau te schaken. Deze schaakcomputer draait op speciale chips voor positieberekening, die zo’n 200 miljoen posities per seconde konden evalueren, ver boven wat een gewone computer uit die tijd kon.

Het project werd geleid door een team IBM-ingenieurs, waaronder Feng-hsiung Hsu en Murray Campbell, erfgenamen van een eerder universitair programma genaamd Deep Thought. Om het spel te verfijnen, deed het team ook een beroep op de Amerikaanse grootmeester Joel Benjamin, die het openingsboek voorbereidde en de machine richting voor Kasparov lastige lijnen stuurde.

1996: de eerste confrontatie, overwinning voor Kasparov

In februari 1996, in Philadelphia, wint Deep Blue de allereerste partij van het duel Kasparov vs Deep Blue: een historische gebeurtenis, want het is de eerste keer dat een computer een regerend wereldkampioen verslaat in een klassieke partij met normaal tempo. Kasparov herpakt zich daarna, wint drie partijen en speelt de twee andere remise, om uiteindelijk met 4 tegen 2 te winnen. De prestatie van de machine in die eerste partij maakte diepe indruk, ook op de kampioen zelf.

1997: de revanche die de geschiedenis deed kantelen

De returnmatch wordt in mei 1997 in New York gespeeld, over zes partijen. Kasparov wint de eerste, maar Deep Blue brengt de stand al in de tweede partij gelijk, dankzij een zet die geschiedenis zou schrijven (zie verderop). De partijen 3, 4 en 5 eindigen remise, waarbij de spanning met elke zet toeneemt. In de zesde en laatste partij maakt Kasparov al in de opening een fout en verliest in iets minder dan twintig zetten, zichtbaar aangeslagen door het verloop van de match. Deep Blue wint uiteindelijk met 3,5 tegen 2,5: de eerste keer dat een regerend wereldkampioen een match tegen een machine verliest.

De stand van beide matchen, in één oogopslag

Stand volgens de gebruikelijke schaaknotatie: een winst telt 1 punt, een remise 0,5 punt.

Het mysterie van partij 2: de zet die Kasparov in verwarring bracht

Tijdens de tweede partij van de match van 1997 kiest Deep Blue, dat met wit speelt, niet voor een directe tactische afwikkeling, maar voor een stille, zuiver positionele zet. Deze keuze verraste Kasparov: hij vond hem te voorzichtig, te “menselijk” voor een programma dat bekendstond om zijn brute rekenkracht. Overtuigd dat een schaker achter de schermen had ingegrepen, eiste hij tevergeefs de berekeningslogs van de machine op bij IBM.

Kasparov geeft die partij uiteindelijk op in een stelling die latere analyses houdbaar noemen, zelfs remise door eeuwigdurend schaak. Deze dubbele schok, een zet die hij niet begreep en een voortijdige opgave, brengt hem voor de rest van de match uit balans. IBM heeft altijd elke menselijke tussenkomst tijdens het spel ontkend, maar de twijfel bij Kasparov is nooit helemaal verdwenen.

Wat dit duel veranderde voor schaken en kunstmatige intelligentie

De nederlaag van Kasparov in 1997 overstijgt ruimschoots het spel zelf: wereldwijd werd het hét symbool van het moment waarop een machine de mens overtrof in een discipline die lang met zuivere intelligentie werd geassocieerd. De ontmoeting tussen Garry Kasparov en kunstmatige intelligentie liet een blijvende indruk achter in het collectieve geheugen, ver buiten de kring van schakers.

IBM, dat in dit project had geïnvesteerd om zowel onderzoeks- als imagoredenen, weigerde de door Kasparov geëiste revanche en trok Deep Blue vlak na de match uit de competitie terug. De gebeurtenis gaf ook een nieuwe impuls aan het debat over de grenzen van kunstmatige intelligentie, een debat dat we verder uitdiepen in ons artikel heeft kunstmatige intelligentie de mensheid echt schaakmat gezet?. In de decennia daarna gingen schaakengines ver voorbij Deep Blue, tot ze trainingstools werden die voor iedereen toegankelijk zijn, ook voor wie zijn denkvermogen wil trainen of zijn vooruitgang wil volgen via de Elo-rating.

Deep Blue versus de engines van vandaag: wat is het verschil?

Deep Blue rekende met brute rekenkracht: het doorzocht een enorm aantal posities dankzij speciale hardware, geleid door een met de hand geschreven evaluatiefunctie. Hedendaagse engines zoals Stockfish combineren dit zoekproces met een getraind neuraal netwerk, waardoor ze op een gewone pc een veel hoger niveau halen, zonder gespecialiseerde hardware.

Een andere aanpak, belichaamd door AlphaZero, ontwikkeld door DeepMind, steunt op geen enkel openingsboek of door mensen geschreven regel: het programma leert spelen door een enorm aantal keren tegen zichzelf te spelen. Deze methodologische breuk laat zien hoezeer het duel Kasparov vs Deep Blue uit 1997, hoe baanbrekend ook, nu al tot een ander tijdperk van kunstmatige intelligentie in het schaken behoort.

Geschiedenis herbeleven: uitgerust als een kampioen voor je eigen duels

Je hebt geen supercomputer nodig om vandaag tegen kunstmatige intelligentie te spelen: veel apps hebben engines die ruimschoots sterker zijn dan Deep Blue, speelbaar op een gewoon elektronisch schaakbord.

Voor een schaakspel dat de legende waardig is, combineren onze schaakspellen in edelhout en schaakborden in edelhout nobele houtsoorten zoals ebbenhout en buxushout, zoals deze klassieke Staunton-set in ebbenhout, buxushout en mahonie.

Bekijk de klassieke Staunton-set

Voor een prestigieus schaakspel biedt onze categorie suprême-sets stukken in massief messing op een schaakbord in notenhout en esdoorn, zoals deze Staunton-set in notenhout, esdoorn en massief messing.

Zin om overal onderweg tegen een app te trainen? Een reisschaakspel zoals deze magnetische houten reisset past in elke tas en laat je bestudeerde stellingen overal op je telefoon naspelen.

Veelgestelde vragen

Wie heeft de match Kasparov tegen Deep Blue gewonnen?

Beide kampen wonnen elk één match. In 1996 won Kasparov met 4 tegen 2. In 1997, tijdens de returnmatch, nam Deep Blue wraak en won met 3,5 tegen 2,5.

In welk jaar versloeg Deep Blue Kasparov?

In 1997, in New York, tijdens de returnmatch. Het was de eerste keer dat een regerend wereldkampioen een schaakmatch verloor tegen een machine.

Kreeg Kasparov een revanche na 1997?

Nee. Kasparov eiste een derde match, maar IBM weigerde en trok Deep Blue kort na de overwinning van 1997 uit de competitie.

Wat gebeurde er met Deep Blue na de match van 1997?

De machine heeft nooit meer in het openbaar gespeeld. IBM beëindigde het project na deze overwinning, omdat het onderzoeksdoel bereikt was.

Wat doet Garry Kasparov tegenwoordig?

Na zijn carrière als professioneel speler te hebben beëindigd, zette Garry Kasparov zich in voor democratie en mensenrechten, onder meer binnen de Human Rights Foundation. Hij blijft regelmatig zijn mening geven over schaken en kunstmatige intelligentie.

Was de omstreden zet uit partij 2 echt bovennatuurlijk?

Nee. Het ging om een positionele keuze van Deep Blue die Kasparov vreemd vond, waarin hij een teken van menselijke tussenkomst zag. IBM heeft altijd elke externe hulp tijdens de partijen ontkend.