Garry Kasparov: biografie, afkomst, Deep Blue en erfenis

Garry Kasparov, geboren in 1963 in Bakoe in een gezin met Armeense en Joodse wortels, regeerde 15 jaar lang over het wereldschaak en houdt nog altijd het historische Elo-record met 2851 punten, behaald in 1999. Zijn partij tegen de computer Deep Blue in 1997 vormde een keerpunt in de geschiedenis van kunstmatige intelligentie. Kasparov blijft een onmisbare referentie om de evolutie van het moderne schaakspel te begrijpen.

De jonge jaren van een wonderkind

Garry Kasparov wordt geboren als Garry Weinstein in Bakoe, in Sovjet-Azerbeidzjan. Zijn vader, Kim Weinstein, is van Joodse afkomst, zijn moeder, Klara Kasparian, is van Armeense afkomst. Het is zijn vader die hem op zijn 6e leert schaken door samen een krantenprobleem op te lossen. Het talent van de jonge Garry is meteen duidelijk.

Op zijn 13e wint hij het junioren­kampioenschap van de USSR. Op zijn 16e speelt hij zijn eerste grootmeestertoernooi en eindigt als eerste. Op zijn 17e behaalt hij de titel Internationaal Grootmeester — destijds de jongste ooit. De schaakwereld beseft dat er een fenomeen opstaat.

De jongste wereldkampioen

In 1984 neemt Kasparov het op tegen titelhouder Anatoly Karpov in een marathonmatch van 5 maanden en 48 partijen — de langste uit de geschiedenis. De match wordt zonder winnaar afgebroken door de FIDE, onder omstreden omstandigheden. Kasparov stond op dat moment voor in de stand, en velen denken dat hij op weg was naar de winst.

De revanche vindt plaats in 1985 in Moskou. Dit keer wint Kasparov de titel op zijn 22e en wordt hij de jongste wereldkampioen schaken uit de geschiedenis — een record dat standhoudt totdat Magnus Carlsen het in 2013 verbreekt (op 22 jaar en 357 dagen tegenover 22 jaar en 210 dagen voor Kasparov). Wil je de loopbanen en speelstijlen van deze twee legendes in detail vergelijken, lees dan onze vergelijking tussen Kasparov en Carlsen.​

De stijl van Kasparov

De speelstijl van Kasparov kenmerkt zich door opvallende energie en agressiviteit, gecombineerd met ongeëvenaarde theoretische voorbereiding. Waar zijn rivaal Karpov uitblonk in geduldig positiespel, gaf Kasparov de voorkeur aan dynamische, complexe en tactisch explosieve posities.

Kasparov versus Karpov: de grootste rivaliteit

De rivaliteit tussen Kasparov en Karpov is de beroemdste uit de schaakgeschiedenis. Tussen 1984 en 1990 speelden de twee spelers 5 wereldkampioenschapsmatches, goed voor in totaal 144 partijen. Kasparov won 3 matches, Karpov 1, en 1 werd afgebroken.

Deze rivaliteit ging ver voorbij het schaakbord: Karpov, gesteund door het Sovjetsysteem, belichaamde het establishment; Kasparov, jong en rebels, stond voor de nieuwe generatie. Hun strijd symboliseerde ook de botsing tussen twee lijnrecht tegenovergestelde speelstijlen — het geduld van Karpov tegenover de vuur en vlam van Kasparov.

Deep Blue: de mens tegen de machine

In 1996 speelt Kasparov tegen Deep Blue, de supercomputer van IBM, in een match van 6 partijen in Philadelphia. Kasparov wint de match met 4-2 en bewijst daarmee de superioriteit van het menselijke intellect. De wereld haalt opgelucht adem.

Maar in 1997 keert IBM terug met een verbeterde versie. De match wordt gespeeld in New York, onder het oog van de wereldpers. Deep Blue wint de 6e en laatste partij — en daarmee de match — met 3,5 tegen 2,5. Het is de eerste overwinning van een computer op een wereldkampioen in een match. Het evenement haalt overal de voorpagina’s en vormt een keerpunt in de schaakgeschiedenis en die van kunstmatige intelligentie. Wil je dit historische duel minuut voor minuut herbeleven, lees dan ons uitgebreide verslag van het duel tussen Kasparov en Deep Blue.

Kasparov beschuldigt IBM ervan te hebben vals gespeeld door mensen te laten ingrijpen in de beslissingen van de machine — een beschuldiging die nooit bewezen is. IBM weigert een revanche en ontmantelt Deep Blue. Het mysterie blijft bestaan, maar het evenement heeft de relatie tussen mens en machine in het schaken voorgoed veranderd.

Uitzonderlijke erelijst

Na het schaken: auteur en denker

Sinds zijn pensioen in 2005 wijdt Kasparov zich aan schrijven, lezingen en politiek activisme. Zijn boek My Great Predecessors (5 delen) wordt beschouwd als een van de grootste werken uit de schaakliteratuur ooit geschreven. Hij analyseert daarin diepgaand de partijen van de wereldkampioenen vóór hem, van Steinitz tot Karpov.

Recenter verkent zijn boek Deep Thinking (2017) de relatie tussen menselijke en kunstmatige intelligentie, met lessen uit zijn ervaring met Deep Blue. Kasparov verdedigt daarin de stelling dat de toekomst ligt in samenwerking tussen mens en machine, eerder dan in competitie.

Een schaakspel aanbieden dat een legende waardig is

Om je bewondering voor Kasparov verder te zetten, is er niets mooiers dan een schaakbord dat zijn erfenis eer aandoet: een Staunton-set in edelhout, het formaat dat hij zijn hele carrière gebruikte.

Deze klassieke Staunton-set in ebbenhout en buxushout, met schaakbord in mahoniehout, belichaamt de precisie en elegantie van schaken op het hoogste niveau.

Bekijk de Staunton-set in ebbenhout en buxushout

Voor een nog prestigieuzer interieur bundelen onze luxe schaaksets en schaakspellen in edelhout onze meest verfijnde stukken, terwijl de collectie Staunton-schaaksets het volledige, in 1849 vastgelegde formaat samenbrengt.

Kasparov en het schaken van vandaag

De erfenis van Kasparov blijft het moderne schaken beïnvloeden. Zijn dynamische aanvalsstijl, zijn strikte voorbereiding en zijn pioniersrol in het gebruik van computers hebben het hedendaagse schaakspel bepaald. Magnus Carlsen zelf erkent de invloed van Kasparov op zijn eigen spel.

Voor liefhebbers die de stijl van Kasparov willen ontdekken, worden zijn partijen geanalyseerd in onze schaakboeken en onze videotrainingen. En om te spelen als een kampioen — op een schaakbord dat die naam waardig is — ontdek onze Staunton-stukken in edelhout, hetzelfde formaat dat Kasparov zijn hele carrière gebruikte.